Πέμπτη, 22 Δεκεμβρίου 2011

19 - Σοφίδες και Άι Γιάννης επαρχίας Βιζύης Ανατολικής Θράκης



Μικρό παιδί αγάπησα το χωριό του παππού και της γιαγιάς από τη πλευρά της μητέρας μου. Εκεί περνούσα όλες τις σχολικές μου διακοπές. Σου ετοιμάζω πολλές ιστορίες, αλλά θυμάμαι τώρα ότι και ο παππούς και η γιαγιά θυμόντουσαν με πραγματική νοσταλγία τα παιδικά τους χρόνια στα μέρη τους στην Ανατολική Θράκη. Για σένα αυτοί είναι ο προπαππούς και η προγιαγιά σου.
   
Ο παππούς, ο Ματθαίος, ήταν από τις Σοφίδες (σημερινό Evrencik) και η γιαγιά, η Χαρίκλεια, από τον Άϊ Γιάννη (σημερινό Akpınar) της επαρχίας Βιζύης Ανατολικής Θράκης. Τα χωριά απέχουν μεταξύ τους 22 χλμ. 
   


Σκαρίφημα  της περιοχής (εδώ) με σημειωμένα τα ονόματα των χωριών


Στις αρχές του 20ου αιώνα η Μητρόπολη Βιζύης περιλάμβανε τους κατωτέρω οικισμούς:

α) Βιζύη (Vize)
β) Χάσβουγα ή Άσμπουγα (Hasbuğa)
γ) Μαγκριώτισσα (σημερινή Düzova)
δ) Μουσελήμ (Müsellim)
ε) Άγιος Γεώργιος (σημερινό Evrenli)
στ) Τσακλή (Çakıllı)
ζ) Κρυόνερο (σημερινό Soğucak)
η) Τοπτσί Κιοΐ (Topçuköy)
θ) Σοφίδες (σημερινό Evrencik)
ι) Άγιος Ιωάννης (σημερινό Akpınar)
ια) Πινακά (σημερινή Küçükyayla)
ιβ) Σαρακήνα (σημερινό Sergen)
ιγ) Μήδεια (σημερινό Kıyıköy)
ιδ) Ακτζετζίμ (Aksicim)
ιε) Γιάτρος (σημερινό Kızılağaç)
ιστ) Οργάζ (σημερινό Kışlacık) από τη σημερινή Επαρχία Vize (Βιζύης)
ιζ) Σεράγιον (Saray)
ιη) Γιουβαλή (Yuvalı)
ιθ) Καβάκι ή Καβατζίκ (Kavacık) από τη σημερινή Επαρχία Saray (Σεραγίου)
κ) Σαμάκοβο (σημερινό Demirköy)
κα) Τρουλιά (σημερινό Hamdibey)
κβ) Άγιος Στέφανος (σημερινό Beğendik) από τη σημερινή Επαρχία Demirköy (Σαμακόβου)
κγ) Αχμέτ μπέη (Ahmetbey)
κδ) Τσιφλίκ Κιοΐ (Çiftlikköy) από τη σημερινή Επαρχία Lüleburgaz (Αρκαδιουπόλεως).

Τέλος στη Μητρόπολη Βιζύης ανήκαν και κάποια χωριά (Πυργόπλο, Πλάτσα, Μαζουράς) του τότε Καζά Αγαθουπόλεως (Ахтопол), τα οποία σήμερα ανήκουν στη Βουλγαρία (Μητρόπολη Σλίβεν). 
   
Ο δικός μου προπάππους, δηλαδή ο δικός σου προ-προπάππους, ο πατέρας δηλαδή του παππού μου, ήταν μάρτυρας της λεηλασίας της Βιζύης από συμμορίες κιρκάσιων ληστών τον Ιανουάριο του 1878. Μετέφερε στον γιο του το γεγονός και από εκεί σιγά σιγά έφτασε σε μένα, αλλά δεν την θυμάμαι πια.  Ψάχνοντας όμως στο διαδίκτυο βρήκα το παρακάτω (μεταφέρω μόνον ένα απόσπασμα): 

Η άγρια λεηλασία της Βιζύης από συμμορίες Κυρκασίων ληστών (Ιανουάριος 1878)

Μια από τις θρακικές πόλεις που δοκιμάστηκε κατά τρόπο άγριο ήταν και η πατρίδα του Γεώργιου Βιζυηνού, η Βιζύη. Στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, με ημερομηνία 22 Ιανουαρίου 1878 είχε διαβιβασθεί έκθεση του Μητροπολίτη Βιζύης Κωνστάντιου, η οποία απεστάλη στην Υψηλή Πύλη με «πατριαρχικόν τακρίριον» λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης. (Τακρίριον είναι η διακοίνωση). Προηγουμένως ο μητροπολίτης Κωνστάντιος, που είχε καταφύγει στη Μήδεια, είχε τηλεγραφήσει τρείς φορές στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, ζητώντας να μεσολαβήσει στην Υψηλή Πύλη, ώστε να σταλεί στρατός να προστατέψει τον κόσμο από τους ληστές.
  
Σύμφωνα με  τα στοιχεία της έκθεσης εκείνης, μετά την αναχώρηση από την περιοχή του στρατιωτικού διοικητή Μεχμέτ Αλή Πασά, του καϊμακάμη (έπαρχου), του καδή (δικαστή) και των Οθωμανών κατοίκων, στις 12 Ιανουαρίου 1878, Κιρκάσιοι «βασιβοζούκοι και ζεϊμπέκαι» μπήκαν στη Βιζύη και την λεηλάτησαν άγρια, χωρίς να εξαιρεθεί ούτε η Μητρόπολη της πόλης.
   
Οι χριστιανοί κάτοικοι αλλόφρονες πήραν τα βουνά για να σωθούν. Πολλοί όμως δολοφονήθηκαν. Ανάμεσά τους και τρεις ιερείς. Οι ληστές μετά τη Βιζύη, σκόρπισαν στα γύρω χωριά  Άγιος Γεώργιος, Άγιος Ιωάννης, Πινακά, Τζακλί, Καβάκι, Σεράι, Γιόβαλι , Μαγκριώτισα, Ασμπουγά, Τσιζίκιοϊ, Αχμέτ Μπεή, Μεσσινίν, Τσιφλίκιοϊ, Τζόγρα κ.ά. και επιδόθηκαν σε λεηλασίες και φόνους. Και όταν τελείωναν το έργο τους αυτό έβαζαν φωτιά και πυρπολούσαν τα χωριά. Πολλές γυναίκες ατιμάσθηκαν. Πολλά κορίτσια τα άρπαξαν, και όταν οι γονείς ορισμένων κοριτσιών δέχτηκαν να πληρώσουν λύτρα για να τα απελευθερώσουν, οι Κιρκάσιοι έπαιρναν τα λύτρα, αλλά σκότωναν επί τόπου τους γονείς.

Κατά την έκθεση 6.000 άμαξες γεμάτες λάφυρα και κορίτσια έφυγαν από την περιοχή. Επίσης έχασαν τη ζωή τους στη Βιζύη 300 άτομα, ενώ άλλοι 800 που είχαν κρυφτεί σε σπηλιά, κάηκαν ζωντανοί, όταν οι Κιρκάσιοι  έβαλαν φωτιά (εδώ).

 -------------------------------------------------------

 Για τις Σοφίδες ξέρουμε το εξής:

Αυτό το χωριό, κοντά στο Σκεπαστό, κατ' αρχάς ήτο τουρκικό υποστατικό και ελέγετο «Έργασίν Τσιφλίκ». Πρινν όμως από τρεις αιώνες κατοικήθηκε από κατοίκους του χωριού "Άγιος Γεώργιος", όταν αυτό ύπέστη λεηλασία από ληστάς και επιδρομείς. Ό "Άγιος Γεώργιος" ελέγετο Εβρενλή γι' αυτό στην αρχή οι Σοφίδες ωνομάζοντο, Τούρκικα, Εβρεντζίκ (μικρό Έβρενλή). Με την πάροδο του χρόνου, μετωνομάσθη «εις Σοφίδες είτε απ' την αρχαία πόλι Σοφιλάρ, που βρίσκεται κοντά, είτε από μια φυλή Περσών, οι οποίοι ελέγοντο δήθεν Σοφίδες". Βρίσκεται στους πρόποδας ενός πετρώδους βουνού. 'Εκτισαν μια εκκλησία εις το όνομα του Αγ. Γεωργίου, μια και η καταγωγή του νέου χωριού βαστούσε απ' τον Παλιό "Αγ. Γιώργη". Αυτή η εκκλησία, παρ' οτι κάηκε, η φιλοτιμία των κατοίκων την ξανάχτισε καλύτερη. Γίνηκε ένας από τους ωραιότερους ναούς τής περιοχής. Οί κάτοικοι είναι γεωργοί, κτηνοτρόφοι, μυλωνάδες καί προ πάντων εξαίρετοι κτίστες.

 Ο προπάππους σου ήταν επίσης εξαιρετικός μυλωνάς και χτίστης.

Παλιό σπίτι στις σημερινές Σοφίδες


 Πρόσεξε 2:06΄ και 2:32΄


Πρόσεξε 1:11΄

Για τον Άγιο Ιωάννη βρήκα ότι ήταν και χωριό αναστενάρηδων, αλλά ποτέ δεν είδα ή άκουσα από τους παλιούς κάτι τέτοιο.

 
Σε μια ειδική μελέτη, ο Γ. Βιζυηνός περιγράφει τα Αναστενάρια στο χωριό του Αγίου Ιωάννη κοντά στη Βιζύη και αναφέρεται στην έκσταση των μυστών. Κραυγές θεών που λησμονήθηκαν βγαίνουν από τα αγροτικά έθιμα της γονιμικής μαγείας που ο συγγραφέας περιγράφει και είναι ζωντανές και πανίσχυρες υποθήκες για το πάτριο (εδώ).

Στην Ανατολική Θράκη, μέσα σε μια κοιλάδα που τα γύρω της βουνά ήταν ψηλά, δύσβατα κι απότομα, και έκαναν δύσκολη την επικοινωνία των κατοίκων της με τους γύρω, εκεί βρίσκονται τα ελληνικά κι ελληνόφωνα χωριά Ρέσβι, Γαλαζάκι, Προβίδο, Κωστή, Πυργόπλο, και τα βουλγαρικά Μούρτσοβο, Βούργαροι, και Γραμματίκοβο. Η περιοχή αυτή, που για την απομόνωσή της από τους γύρω, λεγόταν Κιόρ Καζά (τυφλή επαρχία), και υπάγονταν στην μητρόπολη Σωζοαγαθουπόλεως, εκτός από το Πυργόπλο. Την ίδια λατρεία ακολουθούσαν και οι κάτοικοι μερικών χωριών της επαρχίας Βιζύης (Σκοποί, Σοργάς, Άϊ-Γιάννης, Ματσουρά ή Ματζούρα, Πλέτσα, Άϊ-Στέφανος, Πινακάς, και Αϊ-Γιώργης) και του Αφκαριού της επαρχίας Αδριανουπόλεως. Κέντρο της λατρείας αυτής ήταν το Κωστή ή Κωστί (εδώ).


Φωτογραφίες από τον σημερινό 'Αϊ Γιάννη στην Τουρκία

Και οι δύο, δηλ. ο παππούς και η γιαγιά, άφησαν τα μέρη τους  δύο φορές, το 1918 νομίζω την πρώτη φορά, και το 1922. Το 1914 ήταν ο πρώτος διωγμός, έτσι έλεγε ο παππούς. Υστερα επέστρεψαν πίσω, για νά' ρθουν οριστικά το 1922 με την εκκένωση της Ανατολικής Θράκης από τον ελληνικό στρατό.  Και τις δυο φορές ήρθαν με τα πόδια ακολουθώντας ένα κάρο με βόδια. Κάνανε μέρες. Σήμερα το google map δίνει απόσταση 567 χλμ (από χωριό εδώ σε χωριό εκεί) που μπορεί να διανυθεί σε 6 ώρες και 44 λεπτά!


Η γιαγιά έλεγε τα περισσότερα. Που ήταν το σπίτι της, τα δέντρα στην αυλή, τη δημόσια βρύση που ήταν στη γωνία έξω από το σπίτι τους, τα μπαίρια, έτσι έλεγε τους λόφους, όπου έπαιζε, και άλλα πολλά. 
   
Ο παππούς θυμόταν περισσότερα, αλλά δεν μιλούσε, δεν τα΄ λεγε. Ήταν πάντοτε έτσι σα κουρασμένος, σα λυπημένος.  Τον θυμάμαι να κάθεται σ' ένα ξύλινο πάγκο, έξω από το σπίτι, να καπνίζει ένα τσιγάρο, το τσιγάρο χοντροκομμένος καπνός τυλιγμένος σε φύλλο εφημερίδας, και να πιάνει τα γονατά του με τα χέρια. Ο θεός ας αναπαύει τις ψυχές τους!
Σκέφτομαι εσένα τώρα παιδί μου. Τι θα θυμάσαι αύριο άραγε εσύ από δω πέρα, εσύ που μεγαλώνεις στα φλαμανδικά περίχωρα των Βρυξελλών, σε ξένο τόπο, σε ξένη γλώσσα; Που θα πιαστούν οι μικρές σου περικοκλάδες και που οι ρίζες σου;

Εκεί, παιδί μου, που θα πας, στα μακρυνά τα ξένα,
δίχτυα πολλά κι' οξόβεργες θα στήσουνε για σένα,
η ελπίδα με τους πόθους της, το βιός με τα παλάτια
κ’ η ξεγελάστρα η ομορφιά με τα γλυκά τα μάτια.

Ι.Πολέμης, από τον Μισεμό

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...